Thắp hương số lẻ và những ý nghĩa biểu tượng trong đời sống tâm linh

Thắp hương là một phong tục tập quán quen thuộc và quan trọng trong đời sống tâm linh, tôn giáo của người Việt. Chúng ta thắp hương trong những dịp lễ tết truyền thống, vào những ngày giỗ chạp của gia tiên, thường xuyên nhất là thắp hương vào ngày rằm, mùng một âm lịch hàng tháng…. Hầu như ai trong chúng ta cũng đã thắp hương vô số lần tại bàn thờ của gia đình hay ở các đình, đền, chùa, phủ. Nhưng có lẽ ít ai tìm hiểu nguyên nhân tại sao lại có các khái niệm “ba nén nhang trầm” hay “một nén tâm hương”. Hoặc tại sao chúng ta lại thắp hương số lẻ như 1, 3, 5 mà không dùng số chẵn 2, 4, 6. Linh Mộc Trầm Hương sẽ giải đáp chi tiết về phong tục này trong bài viết dưới đây.  

Nguồn gốc và lý do của việc thắp hương 

Theo nhiều nghiên cứu của các nhà khảo cổ học, thì tập tục thắp hương, dâng hương lên các bậc thần linh và tổ tiên đã có từ 6.000 năm trước. Trong đó dấu tích sớm nhất của việc thắp hương được tìm thấy ở khu lăng mộ có niên đại 5.700 năm tại Ấn Độ. Tiếp đến là dấu vết còn xót lại trong những đền thờ của các vị Pharaong Ai Cập cổ đại từ 5.000 năm trước, đó là hình ảnh những thầy tư tế Ai Cập làm lễ dâng hương lên các vị thần. Tại Đông Á, quốc gia được phát hiện có dấu tích thờ cúng dâng hương sớm nhất là Trung Quốc, từ 2.500 năm trước, người Hoa ở vùng Chiết Giang đã sử dụng thực vật để làm hương đốt trong các đỉnh bằng gốm. Còn tại Việt Nam, các tài liệu nghiên cứu văn hóa đều cho thấy từ thời các vua Hùng đã tiến hành nghi thức dâng hương trên núi Nghĩa Lĩnh để tế cáo trời đất và thần linh, tuy nhiên đến nay các nhà khảo cổ vẫn đang tiếp tục tìm kiếm cổ vật có thể chứng minh tập tục thắp hương đã có ở nước từ từ 4.000 năm trước. 

Nguồn gốc của tục thắp hương đã có từ hàng ngàn năm trước

Lý do của việc thắp nhang, dâng hương xuất phát từ văn hóa thờ cúng tâm linh của con người. Giữa thế giới vô hình của những người đã mất với thế giới hữu hình của người đang sống luôn có sự gắn kết, và sợi dây kết nối hai thế giới này với nhau chính là qua những nén hương thơm mà con cháu dâng lên gia tiên tiền tổ để thể hiện lòng kính trọng, biết ơn, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của thế hệ sau với thế hệ đi trước. Tại các không gian tôn giáo thì việc dâng hương là để các đệ tử thể hiện sự kính ngưỡng với những vị sáng lập ra tôn giáo, bày tỏ nguyện vọng sống theo tư tưởng của tôn giáo đấy. Ngoài ra thắp hương còn là để cầu nguyện xin thần linh, tổ tiên che chở, ban bình an và phước lành tùy vào nguyện vọng của mỗi người.  

Ba nén nhang trầm và tập tục thắp hương số lẻ 

Không chỉ người Việt Nam mà một số quốc gia Đông Á khác như Trung Quốc, Maylaysia, Singapore đều có tập tục thắp hương số lẻ, trong đó thắp 3 nén nhang là phổ biến nhất.  

Trước hết là việc thắp hương số lẻ như 1, 3, 5, 7, 9 nén hương, điều này bắt nguồn từ quan niệm về sự hài hòa âm dương trong vũ trụ. Theo đó, những số lẻ sẽ đại diện cho nguồn năng lượng dương, cõi dương gian trần thế, còn số chẵn đại diện cho cõi âm, cho thế giới vô hình của người đã khuất. Vì vậy mà khi chúng ta – là thế hệ sau, dâng hương lên tổ tiên hay các vị thần linh thì sẽ đốt hương số lẻ – tượng trưng cho tấm lòng thành kính, tri ân của người đang sống dành cho người đã khuất.  

Vậy ba nén nhang trầm có ý nghĩa như thế nào trong tập tục dâng hương? 

Ba nén nhang trầm, con nguyện thành tâm….

+ Cũng từ thuyết số lẻ tượng trưng cho cõi dương, số chẵn tượng trưng cho cõi âm, chúng ta sẽ thấy 1 là số dương nhỏ nhất, còn 2 là số âm nhỏ nhất, khi ta cộng tổng của hai số này lại thì sẽ được 3. Con số đại diện cho âm dương lưỡng hợp, hài hòa cả phần âm và phần dương trong tâm linh thờ cúng. 

+ Ngoài ra Việt Nam là một quốc gia ảnh hưởng rất lớn bởi Phật giáo, nên việc thắp 3 nén hương trầm cũng được các nhà nghiên cứu lý giải từ góc nhìn của đạo Phật. Trong đó Phật giáo cho rằng 3 nén hương tượng trưng cho định hương (tấm lòng yên định không thay đổi) – giới hương (công đức giữ giới làm theo lời Phật dạy) – giữ huệ hương (công đức từ trí huệ của người tu tập Phật pháp).  

+ Bên cạnh đó 3 nén hương trầm còn có ý nghĩa là người thắp hương nguyện thờ phụng Tam Bảo (Phật – Pháp – Tăng), giữ Tam giới ( sắc giới, dục giới và vô sắc giới), thấu hiểu tam thời (quá khứ – hiện tại – tương lai). 

Ngoài ý nghĩa của 3 nén hương trầm thì các số lẻ còn lại khi thắp hương đều có ý nghĩa nhất định, cụ thể như sau: 

 + Một nén tâm hương: đây cũng là số hương được nhiều nhà chùa khuyến khích đệ tử và khách thập hương nên thắp. Số 1 tượng trưng cho sự trước sau như nhất, tấm lòng thành kính biết ơn của người dâng hương để xin được bình an cả thân lẫn tâm. 

+ 5 nén hương có hai ý nghĩa tượng trưng, thứ nhất nó tượng trưng cho ngũ hành kim mộc thủy hỏa thổ cấu thành nên vũ trụ. Thứ hai 5 nén hương cũng là số hương các đệ tử tu tập Phật pháp thường thắp, bởi nó mang ý nghĩa của giới hương, định hương, huệ hương, tri kiến hương, giải thoát hương.  

+ 7 hoặc 9 nén hương tượng trưng cho việc cầu xin sự may mắn ứng với vía của hai giới nam (7 nén) và nữ (9 nén).  

Hiện nay mọi người đã có ý thức hơn về sự nóng lên của Trái đất, kèm theo đó là việc chất lượng hương nhang không còn được đảm bảo (nhiều loại hương nhang có hóa chất độc hại khi đốt ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng) nên ở các đền, chùa, miếu, phủ hay ngay trong chính các gia đình, số hương được khuyến khích thắp luôn là một nén. Ngoài ra việc thắp nhang được làm từ các nguyên liệu thảo dược tự nhiên như nhang trầm, nhang đàn hương, nhang quế cũng khuyến khích vì chúng thân thiện với môi trường và an toàn cho sức khỏe con người.  

Dù là ba nén nhang trầm hay một nén tâm hương thì điều quan trọng nhất khi thực hiện hành động thắp nhang, dâng hương chính là tâm của chúng ta. Nếu bạn thắp nhang với tâm thành kính, trước sau như một thì số lượng hương nhiều hay ít đã không còn quan trọng nữa.  

 

Tin tức liên quan